Birilerine göre normal bir insandı, birilerine göre bir kanun kaçağıydı, birilerine göre zamanın Köroğlusu idi, bazılarına göre yerli Robin Hood idi, birilerine göre ise böyle bir insan aslında hiç yoktu.
Bu aslında bir tarih yazısı değildir, tam olarak edebi bir karakter de değildir; yani arası bir şeydir. Biraz tarih, biraz öykü, biraz da efsane… Aslında tam olarak hiçbiri ama hepsinden bir parça vardır. Artık efsane mi diyelim, tarih mi diyelim bunu düşünürüz.
Debreli Hasan gerçekten de vardır. Türküleri belki ozanlar yazmıştır da gerçek olayları dizeye getirmişlerdir. “Köprüden geçti gelin” türküsünde mesela, bir gelin köprüden gerçekten de geçmiştir. Bunu zihinlerimize kazıyan ve tumturaklı hale getiren ise illaki ozanlardır. Ki tarihin, yan belki de gerçek tanıkları ozanlardır.
O halde Rumeli kültürünün önemli simalarından Debreli Hasan’dan bahsedelim. Kulaktan kulağa, nesilden nesile aktarılan Debreli Hasan’ı… Biz aslında onu Drama Köprüsü Türküsü’nden biliriz. Kendisi aslında bir kanun kaçağıdır. Sosyal eşkıya derler. Eşkıyalığı; kendini devlet görevlisi görünümlü başka kanun çiğneyenlere karşı çıkmasından, sosyalliği ise ezilen garip insanların hakkını savunmasından gelir.
Anlatılanlara göre Hasan, Makedonya’nın Debre şehrinde doğduğundan “Debreli” namı ile tanınır. Askerde iken keyfi bir haksızlığa uğrayıp komutanını vurur. Bu noktadan sonra geri dönüş yoktur. Ya darağacı ya da firar… Debreli Hasan dağlara çıkmıştır.
Zalim zenginlerden alıp fakirlere verdiğinden Robin Hood’a benzetilmektedir. Çok da iyi nişancı olan Debreli Hasan’ın kullandığı tüfek meşhur Martini tüfeğidir.
Anlatılanlara göre kırk yıl boyunca kanun kaçağı olarak kötülere baskın yapar, düğünü olan gençlere yardım eder, fakirlerin borcunu öder. Yöre halkı tarafından da sevildiği için yeri ihbar edilmez.
Gün gelir, zaman geçer… Kendisi haber yollayıp teslim olur. Hapis yatar. Artık yaşlanmıştır. Daha sonra serbest kalır. Debreli Hasan da ölür. Mezarının yeri de net belli değildir.
Geriye bir nam kalmıştır…
Bir de türküsü…
Nesilden nesile aktarılır.
Bir varmış bir yokmuş
