Tarihler 1176 yılını gösterirken Moğolistan’daki Onon Nehri yakınında oturan kendi hâlinde bir demirci olan, Tuva Türklerinden Uranhay kabilesinden Çarcuday’ın oğlu dünyaya geldi. İsmi Subutay’dır.
Aile, atlı savaşçı göçebelerden değildi; kürk ticareti ve demircilik işleri ile ilgilenirlerdi. Savaşla, atla, okla pek alakaları yoktu. Oysaki çevredeki önemli Moğol kabilelerinde, bırakalım erkekleri, kızları bile çocukluktan ata binmeyi ve ok atmayı öğrenirlerdi.
Gelgelelim demirci Çargutay, Cengiz’in babası soylu Yesügey ile dosttur. Cengiz başa geçince büyük oğlu Jelme, baba dostunun oğlu Cengiz’in emrine girer. Bir müddet sonra Subutay da ağabeyi gibi Cengiz’in askerleri arasına girmek istese de yaşı 14’tür; savaşmasına izin verilmez. Cengiz onu çadırın kapısına diker.
Yazılı kaynaklar o dönemde zayıftır ama şu kuvvetli rivayete göre Subutay’ın babası, Cengiz’e hediye olarak koyun sürüsü yollarken şakilerin saldırısına uğrar. Subutay ve ağabeyi süratle yetişip haydutları püskürtür ve babalarını kurtarırlar. Bu, Subutay’ın ilk başarısıdır; son da olmayacaktır.
Cengiz’in yakın korumasıdır artık. Onun bütün sohbetlerini ve stratejilerini duymakta, çok iyi dinlemektedir. Bozkır kültürü genellikle kan bağı üzerinden ilerlemekteydi. Lakin Cengiz bu kuralı yıkarak meritokrasi (liyakat) sistemine geçince Subutay’ın önü açılmıştır.
Önce önemli bir komutan olan Cebe’nin yardımcısı yapıldı. Burada yön bulma, keşif ve düşmanı şaşırtma taktiklerini kavradı. Sekiz yıllık askerlik hayatının ardından, henüz 22 yaşındayken ilk müstakil komutanlığına terfi etti. 27 yaşında iken öncü kuvvetler generali oldu ki Napolyon’dan önce belki de en genç general oydu.
— Napolyon 24 yaşında iken tuğgeneral olacaktır, çok daha sonra. —
Cengiz, ezeli düşmanları olan Merkitler üzerine Subutay’ı yolladı. Bölge çetindi; çamurlu araziler ve nehirler doğal savunma hattı idi. Gelgelelim genç ve zeki general Subutay çözüm bularak lojistik destekli arabalar kullanarak buraya girdi. Zaten sayı avantajı da ondaydı. Coğrafi engeller, ki asıl büyük mesele buydu, o da hallolunca takke düştü, kel göründü.
Subutay, Merkitler’i kazıdı.
Moğolistan artık Cengiz’indir. Artık Cengiz, Cengiz Han’dı.
