Cevri Kalfa’nın Kül Çanağı
Sıradan bir kadıncağız ve basit bir çanak, dünyanın en önemli imparatorluklarından birinde kritik bir rol oynayıp tarihte bir dönüm noktası meydana getirebilir miydi?
Osmanlı İmparatorluğu, Muhteşem Yüzyıl’daki ihtişamını artık kaybetmişti. Önce yavaş yavaş durakladı, sonra gerilemeye başladı. Önce Macaristan ve Orta Avrupa’yı, daha sonra 1768–1774 Osmanlı-Rus savaşında yenilince — Küçük Kaynarca Antlaşması ile 1774 yılında — Karadeniz’in kuzeyindeki Kırım Hanlığı’nı kaybetti.
Kötü gidişata son vermek için çareler düşünülse de başarılı olunamadı. Yeniçeri Ocağı, bir asırdan fazladır disiplinsizdi. Yeniçeriler savaşta eskisi gibi yararlı değillerdi ama payitahtta “Ali kıran baş kesen” idiler; padişah değiştirip padişah katledecek seviyeye geldiler, ipe sapa gelmez, sudan bahanelerle kazan kaldırıyorlardı.
Padişah Sultan III. Selim, bu durumun farkında olduğundan, Batılı manada disiplinli yeni bir ordu kurdu ve talimleri başlattı. Sene 1807 idi. Bu yeni ordunun ismi Nizam-ı Cedid idi (Yeni Düzen). Bu durum yeniçerilerin hiç hoşuna gitmedi; zaten yeniçeri ocağını daha önce kaldırmak isteyen Sultan Genç Osman, bunu hayatıyla ödemişti.
Bu arada Sultan III. Selim, maliye, eğitim ve devlet kademesinde de yenilik yapmak isteyince, eski düzenden nemalanan kesimler padişaha karşı bir şer ittifakı kurdular. Kabakçı Mustafa, Rumeli Kavağı muhafızı olup Nizam-ı Cedid ordusuna katıl emri gelince isyan başlatıp isyanın elebaşı oldu. III. Selim’i tahttan indirerek hapsettiler, yerine amcaoğlu IV. Mustafa’yı başa getirdiler. IV. Mustafa, Şehzade Mahmud’u da hapsettirdi. İstanbul’da kargaşa ve düzensizlik meydana gelmişti.
Bu olaylar üzerine III. Selim’e ve reformlarına inanan Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa harekete geçti. Yirmi bine yakın disiplinli ve eğitimli birlikleriyle İstanbul’a yürüdü. Önce çıbanbaşı Kabakçı Mustafa’yı ortadan kaldırdı, daha sonra isyancıları bertaraf edip sarayın kapılarına dayandı.
Alemdar Mustafa Paşa, eski padişah III. Selim’i tekrar başa geçirmek istiyordu. Bunun üzerine IV. Mustafa, III. Selim ve Şehzade Mahmud’un ölüm emrini verdi. Böylece yaşayan tek Osmanlı hanedan mensubu olarak tahtta kalabilecekti.
Bostancılar, III. Selim’in kaldığı odaya girip saldırdılar. Aralarında hazine kethüdası Ebe Selim de vardı. Biçare III. Selim neyzendi; elindeki ney ile kendini savunmak istese de kafasını kılıçla yarıp katlettiler.
Alemdar sarayın kapısını kırdırmaya başlamıştı. Korkan kapı ağaları kapıyı açarak kaçtılar. Alemdar süratle hareme girdi ve kanlar içindeki III. Selim’in naaşı ile karşılaşınca dehşete düştü. Ama hemen toparlanıp kendi adamlarına Şehzade Mahmud’u bulmalarını emretti.
Katiller, Şehzade Mahmud’un peşine çoktan düşmüştü. Bazı saray görevlileri onu saklayıp kaçırmaya çalışıyorlardı. Alemdar’ın adamları kalabalık olmasına rağmen suikastçılar birkaç dakika avantaj kazanmıştı. Şehzade Mahmud sarayın merdivenlerinden yukarı tırmanmışken merdivenin altına ulaştılar. Şehzadeyi koruyan ağalar ile mücadeleye giriştiler. Suikastçı ekip ağaları etkisiz hâle getirdi.
İşte tam bu anda, cariyelerden biri elinde dolu bir kül çanağı ile merdivenlerin yukarısında belirdi. Onlar yukarı tırmanmaya çalıştıkça, külleri üzerlerine serpmeye başladı. Epeyce oyaladı onları. Şehzadeyi kurtarmaya gelen Alemdar’ın adamları yetiştiler ve Şehzade Mahmud’u kurtardılar.
Kül çanağından külleri boşaltarak suikastçıları etkisiz hâle getirmeye çalışan bu kadının adı: Cevri Kalfa’ydı. Cevri Kalfa, suikastçıları oyalayarak zaman kazandırmıştı.
Bu arada Cevri Kalfa’nın bu çabalarına rağmen Ebe Selim, uzaktan hançer fırlatıp şehzadeyi hafif de olsa yaralamayı başarmıştı.
Şehzade Mahmud, artık Sultan II. Mahmud olacaktı. Yaptığı reformlar devletin ömrünü epey uzatacaktı.
Olaylar zinciri bu şekilde gerçekleşmeseydi, Şehzade Mahmud’un oğlu Sultan Abdülmecid diye biri olmayacaktı. Dolayısıyla torunu Sultan II. Abdülhamid diye biri de olmayacaktı.
Osmanlı tarihinde dönüm noktasını sağlayan şey:
Cevri Kalfa’nın kül çanağıydı.
Bir varmış, bir yokmuş…
📌 Not: Yazımıza yorum yapma seçeneği sitemizde kapalıdır. Ancak bu tarihi olay hakkındaki düşüncelerinizi bizimle paylaşmak isterseniz, sizi sosyal medya hesaplarımıza bekliyoruz!
👉 Instagram: @bizyaziyoruzcom
👉 X (Twitter): @bizyaziyoruzcom
Sizce Cevri Kalfa’nın müdahalesi olmasaydı tarih nasıl değişirdi? Yorumlarınızı merakla bekliyoruz!
